Jeśli przywykłeś do patrzenia na wykres i widzenia jedynie „korpusu” oraz „knota” świecy, przygotuj się — za chwilę włączymy rentgen.
Zwykłe świece pokazują nam jedynie wynik walki (gdzie cena się otworzyła i zamknęła), ale całkowicie ukrywają sam proces: kto dokładnie dominował w danym momencie, na jakich poziomach „utknęli” sprzedający i gdzie duży gracz podstawił „koszyk” (zlecenie limit).
Czym jest Footprint?
Footprint (lub wykres klastrowy) to wizualizacja zleceń rynkowych (Market Orders) wewnątrz każdej świecy na konkretnych poziomach cenowych. Jeśli zwykły wykres to zdjęcie domu z zewnątrz, to footprint jest planem budowlanym, na którym widać, ile osób weszło drzwiami frontowymi, a ile wyskoczyło przez okno.
Podstawowe elementy klastra:
- Bid: Sprzedaż po cenie rynkowej (Market Sell).
- Ask: Kupno po cenie rynkowej (Market Buy).
- Volume (Wolumen): Suma Bid + Ask.
- Delta: Różnica między Ask i Bid (Delta = Ask - Bid). To kluczowy wskaźnik agresji rynkowej.
Rodzaje Footprintu: Który wybrać?
Profesjonalne terminale (ATAS, Tiger.Trade, VolFix, NinjaTrader) pozwalają na dowolną konfigurację klastrów. Najskuteczniejsze z nich to:
- Bid x Ask: Klasyka. Po lewej stronie sprzedaż, po prawej kupno. Idealny do szukania nierównowagi (imbalance).
- Volume Profile: Pokazuje tylko całkowity wolumen na danym poziomie. Pomaga znaleźć POC (Point of Control) — poziom z maksymalnym wolumenem wewnątrz świecy.
- Delta Profile: Kolorowe histogramy wewnątrz świecy. Od razu widać, kto „cisnął” mocniej — byki czy niedźwiedzie.
Czytanie między wierszami: Główne setupy
1. Imbalance (Nierównowaga rynkowa)
To sytuacja, w której wolumen kupna znacznie przewyższa wolumen sprzedaży (lub odwrotnie) na określonym poziomie po przekątnej. Zazwyczaj szuka się przewagi rzędu 150-300%.
Bullish Imbalance: Ask na bieżącej cenie jest 3-krotnie wyższy niż Bid na poziomie poniżej.
Praktyczna wskazówka: Jeśli widzisz 3-4 poziomy imbalance z rzędu w korpusie świecy — to oznaka „prawdziwego” impulsu. Cena z dużym prawdopodobieństwem będzie kontynuować ruch.
2. Absorpcja (Absorption)
Wyobraź sobie: cena gwałtownie spada, delta jest jaskrawoczerwona (ogromna sprzedaż rynkowa), ale świeca nie spada dalej, lecz rysuje długi dolny cień.
Co się dzieje: Duży gracz wystawił zlecenia kupna typu limit i „wchłonął” całą podaż rynkową.
Mało znany niuans: Najsilniejszym sygnałem jest ujemna Delta na świecy wzrostowej (lub odwrotnie). To oznaka, że rynkowi agresorzy „rozbili się” o ścianę zleceń limit.
3. „Uwięzieni” gracze (Trapped Traders)
Dzieje się to na ekstremach świecy. Na przykład, na samym szczycie świecy widzimy ogromny klaster kupna (Ask), ale cena zamyka się poniżej tego poziomu.
Wniosek: Kupujący weszli na samej górze, cena zawróciła i teraz ich pozycje przynoszą stratę. Gdy cena będzie dalej spadać, będą oni zmuszeni zamykać pozycje (sprzedawać), co tylko przyspieszy spadki.
Przykład praktyczny: Szukanie odwrócenia
Załóżmy, że cena podchodzi do poziomu oporu.
Zwykła świeca: Wygląda jak silne wybicie (breakout).
Footprint: Widzisz, że na samym szczycie świecy (w knocie) skumulował się maksymalny wolumen (POC), a delta jest tam gwałtownie ujemna.
Działanie: To fałszywe wybicie (fakeout). Duży gracz „nakarmił” swoje limity kupnem tłumu. Można otwierać pozycję Short ze stop-lossem nad tym klastrem.
Kwestie techniczne: Jak to zakodzić?
Większość standardowych platform, takich jak TradingView, nie oferuje pełnego footprintu (danych tickowych) w Pine Script za darmo. Jeśli jednak używasz Pythona i bibliotek takich jak pandas z danymi poziomu L2 (Order Flow), możesz samodzielnie obliczyć deltę.
Przykład logiki w Pythonie (pseudokod do analizy danych z WebSocket):
# Uproszczona logika obliczania delty dla klastra
import pandas as pd
def calculate_cluster(trades):
# trades - lista słowników z kluczami: 'price', 'volume', 'side'
df = pd.DataFrame(trades)
# Grupowanie po cenie i stronie transakcji
cluster = df.groupby(['price', 'side'])['volume'].sum().unstack(fill_value=0)
if 'buy' in cluster and 'sell' in cluster:
cluster['Delta'] = cluster['buy'] - cluster['sell']
cluster['Total_Vol'] = cluster['buy'] + cluster['sell']
return cluster
# Szukamy imbalance (Imbalance > 300%)
def find_imbalance(cluster, threshold=3.0):
# Porównanie Bid (n) z Ask (n+1) po przekątnej
# ... logika iteracji po poziomach ...
pass
Zaawansowane triki (Mało znane)
- Filtrowanie po rozmiarze ticka: Skonfiguruj filtr tak, aby widzieć tylko klastry, w których przeszedł wolumen powyżej średniej (np. tylko bloki po 50+ lotów). To usunie „szum rynkowy” i zostawi ślady tylko dużych funduszy.
- Stacked Imbalances: Jeśli na 3 poziomach cenowych z rzędu wystąpią nierównowagi, zakres ten staje się potężną strefą wsparcia/oporu na cały dzień handlowy.
- Testowanie POC: Jeśli cena wraca do poziomu POC poprzedniej dużej świecy i „odbija się” na małych wolumenach — jest to potwierdzenie siły tego poziomu.
W pierwszej części omówiliśmy podstawy, teraz czas przejść do bardziej zaawansowanych zagadnień: dynamiki delty, analizy płynności oraz konkretnych setupów tradingowych, których nie widać na zwykłym wykresie.
4. Delta Skumulowana (Cumulative Delta): Ukryty prędkościomierz trendu
Zwykła delta pokazuje różnicę między kupującymi a sprzedającymi wewnątrz jednej świecy. Delta skumulowana sumuje te wartości od początku sesji giełdowej.
Dywergencja (Rozbieżność) — sygnał odwrócenia
To jeden z najsilniejszych sygnałów w arsenale tradera wykorzystującego footprint:
Dywergencja niedźwiedzia: Cena wybija nowe lokalne maksimum, ale delta skumulowana tego nie robi (a nawet spada).
Co to oznacza: Nowe szczyty są osiągane na „pustym” wolumenie lub poprzez aktywację stop-lossów sprzedających, ale realny, agresywny kupujący już wygasł. W tym samym czasie duży sprzedawca za pomocą zleceń limit pochłania resztki popytu.
Praktyka: Czekaj na potwierdzenie na footprintcie — pojawienie się czerwonego klastra POC w górnej części świecy.
5. Typy świec według rozkładu wolumenu
W analizie footprintu świece dzieli się nie według koloru (wzrostowa/spadkowa), ale według kształtu rozkładu wolumenu (profile typu P, b oraz D).
| Typ profilu | Wygląd w świecy | Co oznacza |
|---|---|---|
| P-profile | Główny wolumen w górnej części | Silny impuls wzrostowy lub realizacja zysków (Short Covering). Często zwiastun odwrócenia, jeśli cena nie może wyjść wyżej. |
| b-profile | Główny wolumen w dolnej części | Agresywna sprzedaż na początku i wyhamowanie na końcu. Często oznacza kapitulację kupujących. |
| D-profile | Wolumen rozłożony w centrum | Równowaga rynkowa. Cena znalazła „godziwą wartość” (fair value). Idealne do handlu od band zakresu (range). |
6. Metoda „Cienkiego korpusu” (Low Volume Nodes)
Mało znana technika analizy „dziur” w płynności na footprintcie. Jeśli widzisz, że cena przeleciała przez kilka ticków z minimalnym wolumenem (np. tylko 1-5 lotów na poziom przy średniej 100), jest to strefa niskiej płynności (LVN).
Logika: Rynek przeskoczył te poziomy, ponieważ nie napotkał tam żadnego oporu.
Prognoza: W przyszłości, gdy cena wróci do tej strefy, prawdopodobnie ponownie przeleci przez nią bardzo szybko. To „próżnia”, która nie przyciąga ceny, lecz odpycha ją do najbliższych węzłów wysokiego wolumenu (High Volume Nodes).
7. Niuanse techniczne: Squeeze i poślizg (Slippage)
Footprint pozwala zobaczyć, jak realizowane są duże zlecenia. Jeśli widzisz na taśmie (Time & Sales) lub na footprintcie ogromne kupno, które jest „rozmazane” na 5-10 poziomach cenowych (Buy Sweep), jest to oznaka wejścia instytucjonalnego.
Kod (Pine Script v5) do emulacji delty na TradingView (przez wolumen i kierunek świecy):
Chociaż Pine Script nie widzi realnego Bid/Ask wewnątrz świecy bez specjalnych funkcji, możemy wyróżnić świece z anomalnym wolumenem:
//@version=5
indicator("Volume Delta Proxy", overlay=true)
// Emulacja delty: różnica między wolumenem na barze wzrostowym i spadkowym
vol_delta = (close > open) ? volume : -volume
avg_vol = ta.sma(volume, 20)
// Podświetlenie świec z anomalnym wolumenem (Relative Volume > 2)
is_high_vol = volume > avg_vol * 2
plotshape(is_high_vol, style=shape.xcross, location=location.abovebar, color=color.yellow, title="High Vol Cluster")
8. Mało znany setup: „Zakończona aukcja” (Finished Auction)
W teorii aukcji (Market Profile), na której bazuje footprint, „zdrowa” świeca powinna kończyć się zerem po jednej ze stron na ekstremum.
- Finished Auction: Na samym szczycie (High) świecy Ask = 0. Oznacza to, że na tej cenie nie ma już w ogóle kupujących. Aukcja jest zakończona.
- Unfinished Auction (Failed Auction): Na szczycie świecy znajduje się zarówno Bid, jak i Ask (np. 50x30).
Sekret: Rynek ma „pamięć”. Jeśli aukcja nie została zakończona na ekstremum, cena z prawdopodobieństwem około 80% wróci tam w najbliższym czasie, aby „domknąć” ten poziom, nawet jeśli obecnie odeszła w drugą stronę.
Praktyczne porady dla terminala
- Konfiguracja filtrów (Clustered Search): Nie patrz na wszystko. Ustaw alert dźwiękowy na pojawienie się klastra, który przekracza średni wolumen z ostatnich 100 świec co najmniej 5-krotnie.
- Interwały: Footprint najlepiej działa na wykresach tickowych (np. 500 ticków) lub wykresach zakresowych (Range Bars). Wykresy czasowe (5 min, 15 min) często „rozmazują” klastry, czyniąc je mniej czytelnymi.
- Synchronizacja z poziomami: Nigdy nie graj footprintu „w próżni”. Szukaj klastrów tylko w strefach zainteresowania (wczorajszy POC, granice Value Area, poziomy Fibonacciego).
Przechodzimy do ostatniej, najgłębszej części analizy. Tutaj przyjrzymy się interakcji między zleceniami limit a zleceniami rynkowymi oraz temu, jak footprint pomaga wyłapywać „Smart Money” w czasie rzeczywistym.
9. Absorpcja (Absorption) vs. Agresja (Aggression)
To „wyższa szkoła jazdy” w czytaniu footprintu. Aby zrozumieć, kto zwycięży, nie należy patrzeć na kolor świecy, lecz na to, jak cena reaguje na wolumen.
- Agresja: To zlecenia rynkowe (Market Orders). W footprintcie są widoczne jako wysoki Ask przy wzrostach lub Bid przy spadkach. To „paliwo” dla ruchu.
- Absorpcja: To zlecenia z limitem (Limit Orders). Nie są one bezpośrednio widoczne w footprintcie do momentu wykonania, ale można je wyliczyć.
Scenariusz: Cena rośnie, w footprintcie widzimy ogromne klastry kupna (zielone wartości Ask), ale cena stoi w miejscu lub porusza się w górę z wielkim trudem (małe korpusy świec).
Wniosek: Mamy tu do czynienia z dużym sprzedawcą limitowym. Po prostu wystawia on swój „offer”, w który uderzają kupujący rynkowi. Gdy tylko zakupy wygasną, cena gwałtownie spadnie, ponieważ kupujący staną się paliwem dla spadków, zamykając swoje pozycje na stop-lossach.
10. Mikro-dywergencja delty wewnątrz świecy
Niewielu traderów zwraca uwagę na strukturę delty wewnątrz pojedynczego bara.
- Dodatnia delta w dolnym cieniu: Jeśli świeca spada, ale w jej dolnym cieniu (wick) widzimy przewagę kupna (Ask > Bid), jest to oznaka aktywnego odkupywania spadków i absorpcji podaży.
- Zerowa delta na POC: Jeśli na poziomie maksymalnego wolumenu (Point of Control) Bid i Ask są niemal równe, jest to strefa niepewności. Wybicie ceny z takiej świecy wskaże kierunek na kilka najbliższych barów.
11. Delta Finish — ukryty sygnał odwrócenia
Istnieje rzadki, ale bardzo precyzyjny sygnał: gdy świeca zamyka się z ekstremalnie wysoką deltą (np. 90% wolumenu to kupno), ale kolejna świeca otwiera się i natychmiast rusza w przeciwnym kierunku.
Dlaczego tak się dzieje: To „kulminacja kupna”. Ostatni spóźnieni wskoczyli do odjeżdżającego pociągu, o których zamknął się duży gracz, i zabrakło płynności do dalszych wzrostów.
12. Strategia praktyczna: „Test Iceberga”
Zlecenie typu Iceberg to duże zlecenie limitowe, które jest rozbite na mniejsze części, aby nie płoszyć rynku. W footprintcie objawia się jako poziom, na którym stale przechodzą sprzedaże (Bid), ale cena nie może spaść niżej nawet o jeden tick.
Jak to rozegrać:
- Znajdź poziom, na którym „przetłoczono” nienaturalnie dużo kontraktów (np. 500+ przy normie 50), ale cena ani drgnęła.
- Poczekaj na pojawienie się Imbalance (nierównowagi) w przeciwną stronę.
- Wejdź w transakcję. Stop-loss stawia się tuż za „icebergiem”. Daje to unikalny stosunek zysku do ryzyka (często 1:5 i więcej).
13. Stack technologiczny dla profesjonalistów
Dla tych, którzy chcą zautomatyzować analizę lub pisać własne wskaźniki, kluczowe jest zrozumienie, skąd pochodzą dane.
- Level 1 (Top of Book): Tylko aktualna najlepsza cena. Nie nadaje się do footprintu.
- Level 2 (Order Book/DOM): Głębokość rynku. Tutaj widać limity.
- Time & Sales (Tape): Strumień wykonanych transakcji. To właśnie z niego budowany jest footprint.
Jeśli piszesz bota w Pythonie do analizy footprintu, użyj bibliotek do obsługi WebSocket (np. binance-connector dla API Binance). Musisz agregować każde zdarzenie aggTrade, dzieląc je według ceny i kierunku (buyer_maker).
# Logika określania kierunku transakcji dla footprintu
def process_trade(trade):
price = float(trade['p'])
quantity = float(trade['q'])
# True - sprzedaż rynkowa (Bid), False - kupno rynkowe (Ask)
is_buyer_maker = trade['m']
if is_buyer_maker:
update_cluster(price, bid=quantity)
else:
update_cluster(price, ask=quantity)
Podsumowanie i checklist tradera
Aby profesjonalnie korzystać z footprintu, przed każdą transakcją sprawdź:
- Gdzie jest POC? (W korpusie, w cieniu, powyżej czy poniżej POC z poprzedniego dnia).
- Czy jest Imbalance? (Agresja kupujących czy sprzedających).
- Czy są „uwięzieni” gracze? (Duży wolumen na ekstremum, od którego cena odeszła).
- Co mówi delta skumulowana? (Potwierdza wzrost ceny czy idzie w poprzek).
Wnioski: Footprint to nie magiczna kula, ale narzędzie do zrozumienia mechaniki rynku. Nie powie Ci, gdzie cena będzie za tydzień, ale dokładnie pokaże, co dzieje się „tu i teraz”, pozwalając wchodzić w pozycje z chirurgicznymi stop-lossami. Aby zobaczyć, jak te zasady sprawdzają się w warunkach wysokiej zmienności, sprawdź nasz specjalistyczny przewodnik po wykrywaniu kaskad likwidacji BTC i zleceń iceberg za pomocą footprintu.
